Treurbeuk bij de kerk gewond

bomen, , ,

Deze foto werd gemaakt in februari 2026 door Jan Prins, toen de zware tak (links) er nog aan zat.

Op 21 mei, tijdens een storm, is er een dikke tak afgebroken van de treurbeuk naast de kerk. De wond (links op de foto hangt hij er nog) is vanaf de weg goed zichtbaar en laat het geweld zien waarmee de tak afgescheurd is. De treurbeuk van zo’n 140 jaar oud is eigendom van de NH kerk en staat op de landelijke lijst van monumentale bomen.

Het Kerkbeheer heeft een erkend boomdeskundige, een European Tree Technician, gevraagd een adviesrapport op te stellen, met als doel de veiligheid en vitaliteit van de treurbeuk te beoordelen. In dit rapport staat dat de boom verder gezond is, laat Cor Vermeer, van het Kerkbeheer weten.
Maar de wond moet behandeld worden en er moeten een aantal takken verwijderd worden om de dragende takken lichter te maken. De boomchirurg mag dat pas doen als de ooievaars uitgevlogen zijn.

Onze Randwijkse monumentale boom zal dus ook deze schade overleven. ‘En’, verzucht Cor, ‘gelukkig stonden er geen mensen of auto’s onder toen die zware tak viel. Je moet er niet aan denken wat er dan had kunnen gebeuren.’

Koninklijke Linden

bomen, Uncategorized, Vrijwilligerswerk, , , , ,

Bomen van Randwijk 4

Je kan ze overal in Randwijk tegenkomen. Bomen met bordjes. In de Emmastraat, de Erfstraat, op de hoek van Kerk- en Beatrixstraat en in de speeltuin. Zes lindebomen die geplant zijn bij speciale gebeurtenissen van het koninklijk huis.

De oudste boom werd geplant in 1967 aan de Erfstraat bij de geboorte van Koning Willem Alexander. De jongste is geplant in de speeltuin op 30 april 2013 ter gelegenheid van zijn kroning. Alle beplantingen werden georganiseerd door het Oranje Comité.

Traditie

De traditie om in steden en dorpen bij koninklijke gebeurtenissen een lindeboom te planten begint bij de kroning van Wilhelmina in 1898. Hiervoor teelden boomkwekerseen speciale selectie van de Hollandse linde, de Koningslinde. Ook in Randwijk kwam een ‘Wilhelminaboom’  op het toenmalige plein voor de kerk. De tweede Koningslinde werd geplant bij de kroning van Juliana in 1948, waar nu de kruising is van de Juliana- en de Bernhardstraat. Beide bomen zijn er niet meer, het is onbekend wanneer ze verdwenen zijn.

Keuzes van het Oranje Comité niet traditioneel

Peter IJkhout was van 2002 tot 2014 voorzitter van het Oranje Comité dat in die periode drie beplantingen organiseerde. Hij vertelt: ‘De gemeente bemoeide zich er volop mee. Er moest rekening gehouden worden met afstand tot de weg, mogelijk opwippen van trottoirtegels enz. Maar er werd lang niet altijd tegemoet gekomen in de kosten. Daarom kozen wij dan voor onze plaatselijke kweker, Mabo, die de bomen doneerde.’ Hoe de aanschaf van het hek rond de Amaliaboom tot stand kwam weet Peter niet meer: ‘Ach ja, we ritselden zo vaak iets bij elkaar’.

Er werden lang niet altijd Koningslinden geplant. De Amalia boom is een winterlinde, de Willem Alexanderboom is een zilverlinde. Wellicht betere keuzes: winter- en zilverlindes zijn minder gevoelig voor luis en honingdauw.

Koningslindes worden ook bij andere gelegenheden geplant. Op 21 maart 2007 is een Koningslinde geplant bij de School met de Bijbel, ter gelegenheid van 50 jaar Boomfeestdag, i.s.m. de gemeente Overbetuwe.

Betekenis van lindebomen

Lindebomen hebben van oudsher een symbolische betekenis bij belangrijke gebeurtenissen. De Germanen hielden onder een lindeboom rechtspraken. Lindebomen werden ook geplant als ontmoetingsboom, als danslinde of als grenslinde. Door hun hartvormige bladeren zijn ze symbool voor bescherming, trouw en liefde.  Hommels, bijen en zweefvliegen zijn gek op de overvloedige bloesems met hun nectar. Dus ze zijn ook nog eens van onschatbare waarde voor de biodiversiteit. Ze geven ook veel aan mensen: niet in de laatste plaats lekkere honing en helende lindebloesemthee.

De lindes in Randwijk omlijsten de vele Oranjefeesten

Kroningslinde links tijdens de Buitenspeeldag 2025

Peter IJkhout laat een boek zien met foto’s en uitleg van feestelijkheden vanaf 1913 tot 1988. Vele optochten en bogen, en een beplanting, komen voorbij. De bevrijding en Koninginnedagen werden uitgebreid gevierd. Peter: ‘Deze feesten waren en zijn erg belangrijk voor de samenhang in het dorp. Ze zijn neutraal en daarom vallen de verschillen in geloof of herkomst weg: in de Oranjefeesten vinden Randwijkers elkaar. En de lindebomen vormen door de jaren heen de rode draad: Door de verschillende groottes en leeftijden zijn ze een weerspiegeling van het verstrijken van de jaren’.

Konings-lindebomen in Randwijk

In Randwijk zijn zeven linden geplant ter gelegenheid van speciale gebeurtenissen. Bij vrijwel alle bomen staat een bordje met informatie over de boom. Willem van Heteren, voorzitter van de Oranje Vereniging van 1968 – 2000, vertelde dat het planten van de bomen meestal ? werd georganiseerd werd door het Oranje Comité. Herman Mauritz (Mabo Boomkwekerijen) maakte de volgende lijst van Randwijkse ‘Koningsbomen’ :

  • Willem Alexanderboom (zilverlinde): voor zijn geboorte, 27 april 1967, Erfstraat (bordje kapot)
  • Koningin Julianaboom, voor haar 70ste verjaardag op 30 april 1979, Emmastraat
  • Koningin Beatrixboom, voor haar 50ste verjaardag op 31 januari 1988, hoek Kerkstraat en Beatrixstraat
  • Trouwboom, voor het huwelijk Willem Alexander en Maxima op 02 februari 2002, in de speeltuin (bordje is weg)
  • Amaliaboom: kleinbladige linde, voor haar geboorte, 7 december 2003, Erfstraat
  • K(r)oningsboom, een koningslinde, geplant 30 april 2013, de kroning van Willem Alexander, in de speeltuin (slecht te lezen bordje)

Daarnaast is er een koningslinde op 21 maart 2007 geplant bij de School met de Bijbel, ter gelegenheid van 50 jaar Boomfeestdag, i.s.m. de gemeente Overbetuwe.

Andere bijzondere linden in Randwijk en Indoornik

In de lijst bijzondere bomen** van de gemeente Overbetuwe zijn de Willem Alexander- en Amaliaboom opgenomen. Maar ook de volgende oude lindes:

  • In Randwijk: een Hollandse linde aan de Bredeweg (naast de platanen), geplant in 1940, en een kleinbladige linde met onbekende plantdatum op de begraafplaats.
  • In Indoornik staan op het Campanplein 2 zomerlindes (geplant in 1920 en 1960), en aan de overkant van de Knoppersweg (nr 20) een kleinbladige linde (geplant in 1975)

*Leo Goudzwaard, Loofbomen in Nederland en Vlaanderen (2013)

** https://www.overbetuwesamen.nl/overbetuweduurzaam/groen-watkanikdoen/bomenlijst/default.aspx

Over de serie Randwijkse Bomen:

Op verzoek van de Randwijker schrijft Noor Bas uit de Erfstraat, biologe, een serie artikelen over ons dorp, gezien vanuit de bijzondere bomen die in Randwijk staan. Lees de hele serie  www.randwijker.nl/bomen

We schreven een prijsvraag uit: schrijf op waar alle Koninklijke Linden in Randwijk staan. Helaas wist niemand het goede antwoord. Hierboven, in dit artikel lees je de juiste plekken. Leuk om een keer een lindewandelingetje langs te maken!

Bijzondere beuken

bomen, Natuur, Uncategorized, Vrijwilligerswerk, , ,

Bomen van Randwijk 5

In Randwijk staat een aantal bomen van meer dan 100 jaar oud. Ze overleefden de verwoestingen tijdens WOII en de acht decennia daarna. Dit keer het verhaal van een varenbeuk en een treurbeuk. De boerderijen, waarbij ze eind 19e eeuw werden geplant, werden tijdens WOII zodanig beschadigd dat ze afgebroken moesten worden. Maar de bomen overleefden de oorlog wél.

Varenbeuk

Aan de Kerkstraat, vlak bij de kerk, stond vanaf 1850 pachtboerderij ‘Kerkenhof’. Rond 1890 werd op het erf een varenbeuk geplant, die er nog steeds majesteitelijk staat, nu in de tuin van Kerkstraat 3. Hij is ook goed te zien vanaf het terrein van de kerk.

 

Rijkske Goedvriend herinnert zich de vele verhalen van haar moeder Truus en opa en oma Doeze Jager, die op de boerderij Kerkenhof woonden en in 1944 geëvacueerd werden. Toen de familie terugkwam vonden ze de boerderij in puin, kapot geschoten en niet meer te herstellen. Er kwam een noodwoning op het erf van Van Heteren, waarin opa en oma tijdelijk hun intrek namen. Later bouwden ze de boerderij aan Bredeweg 65, waar nu kleinzoon Rijk Doeze Jager en zijn vrouw Hendrie wonen. Rijk, neef van Rijkske, vertelt: ‘Opa had een kersenbongerd aan de Bredeweg, en daar is in 1952 een wederopbouwboerderij gebouwd, eigendom van opa. Het was een gemengde boerderij zoals zovele toen in Randwijk, met 8 koeien, 2 paarden en 15 varkens, wat landbouwgewassen en een paar fruitbongerdjes’.

De varenbeuk overleefde de beschietingen tijdens de oorlog wonderwel en is een bijzondere herinnering aan de boerderij die er ooit stond. En in de keuken van Rijk en Hendrie Doeze Jager aan de Bredeweg hangt nòg een herinnering: een schilderij van de boerderij, geschilderd door Ben van Londen.

 

Treurbeuk langs de dijk

Links van de Randwijkse Rijndijk, net voordat je richting pont gaat, zie je hem: een treurbeuk. Zo vanaf de dijk lijkt hij misschien niet zo imposant, en hij werd tot een paar jaar geleden wat overvleugeld door de treurwilg die er helaas niet meer is. Maar vanaf het maaiveld gezien is de beuk een kanjer. Hij stond vanaf eind 19e eeuw bij een boerderij aan Knoppersweg 1, waar nu de boerderij van familie Augustinus-Timmer staat. Riet en Formijn zijn trots op de boom, en laten hem zijn gang gaan. De takken raken de grond.

De vroegere boerderij was imposant. Riet kreeg een aantal jaar geleden een foto van de boerderij, opgestuurd door de zoon van de eigenaar. ‘Rhijnouw’ staat achterop de foto, de vermoedelijke naam. In september 1944 werd de boerderij verwoest toen Randwijk in de frontlinie lag. De treurbeuk overleefde het geweld. De toenmalige eigenaar, J. de Leeuw, liet de huidige boerderij, een wederopbouwboerderij, in 1952 bouwen. In 1972 ging de boerderij over naar de familie Timmer. Tussen 1950 en 1955 werden in Randwijk 25 en in Indoornik acht ‘wederopbouwboerderijen’ gebouwd.

Over de serie Randwijkse Bomen:

Op verzoek van de Randwijker schrijft Noor Bas uit de Erfstraat, biologe, een serie artikelen over ons dorp, gezien vanuit de bijzondere bomen die in Randwijk staan. Lees de hele serie  www.randwijker.nl/bomen

Voor de uitslag van de prijsvraag ‘Waar staan de zeven Koningslinden van Randwijk’ kun je even kijken onderaan het verhaal over de Koningslinden.

3 De Treurbeuk bij de kerk (en het graf van J. Ledeboer)

bomen, Interessant, Natuur, Uncategorized, Vrijwilligerswerk, , , , ,

Bomen van Randwijk, deel 3
Een gesnoeide versie van dit bomenverhaal is gepubliceerd in de papieren Randwijker van december ’25-februari ’26

 

 

De oudste bomen in Randwijk zijn de treurbeuk bij de kerk en de varenbeuk achter het huis op Kerkstraat 3. Ze zijn vermoedelijk geplant in 1880 – 1890 en opgenomen in de monumentale bomenlijst van de gemeente Overbetuwe. Beiden zijn selecties van de gewone beuk, ontstaan in de 19e eeuw. Deze selecties werden daarna door stekken vermeerderd. Herman Mauritz van Mabo Boomkwekerijen: ‘Deze cultivars waren erg duur, dus werden de bomen met een duidelijke reden geplant’. Zo komen treurbeuken vaak voor op begraafplaatsen en in parken.

De treurbeuk bij de kerk

De oude treurbeuk bij de kerk is in goede conditie, zo is te lezen op de website
https://www.monumentalebomen.nl/. De boom wordt om de paar jaar geïnspecteerd door de Bomenstichting omdat hij gezien wordt als een nationaal belangrijke boom en is opgenomen in het landelijk register van monumentale bomen. De inspecteur schreef in 2016: ‘indrukwekkend exemplaar, met kroondoorsnede van 26 m!’. De boom was toen 15 m. hoog, de stam had een omtrek van 418 cm. En we zijn inmiddels alweer tien jaar verder!

Geschonden dorp, geschonden boom

De beuk is zeker indrukwekkend. Een bijzondere combinatie van treurigheid, bescherming en sierlijkheid. Hij staat, zijn takken gespreid over de grafsteen van J. Ledeboer uit 1880, schijnbaar onaangedaan door de heftige gebeurtenissen die Randwijk in de 20ste eeuw heeft ondergaan.
De kerk brandde begin 20ste eeuw uit en in oktober 1944 werd de toren opgeblazen, waarschijnlijk door een Engelse jachtbommenwerper, waardoor een groot deel van de kerk werd verwoest. Foto’s uit die tijd, beheerd door Historische Kring Midden-Betuwe en uit het archief van de Hervormde gemeente van Randwijk laten zien dat ook de treurbeuk gehavend was, en dat de top eruit lijkt te zijn.

Beluchtingspijp in de stam gegroeid

Jan Jansen uit de Achterstraat is jarenlang betrokken bij het kerkbeheer en is tien jaar penningmeester van het College van kerkrentmeesters geweest. Hij vertelt dat rond 1960, toen de kerk overging naar verwarming door olie i.p.v. kolen, redelijk dichtbij de boom de olietank werd ingegraven. De boom groeide door en de beluchtingspijp voor de tank is inmiddels in de stam gegroeid. Daar, aan de stamvoet, groeien sinds een paar jaar inktzwammen.
Het kerkbeheer onderhoudt de boom: vorig jaar zijn er dode takken uit gehaald en af en toe moet gesnoeid worden. De Bomenstichting zorgt ervoor dat er regelmatig inspecteurs komen kijken naar de conditie van de monumentale boom. Die is ook in 2021 als goed beoordeeld. Mocht er groot onderhoud nodig zijn, kan er subsidie aangevraagd worden bij het Bomenfonds omdat hij in het landelijk register is opgenomen.

Brokken grafsteen en schedels

Jan Jansen vertelt: ‘In 1890 werd het kerkhof aan de Bredeweg in gebruik genomen, maar tot WOII waren er nog veel graven van voor 1890 rond de kerk. Niet alleen de kerk, maar ook het kerkhof raakte enorm beschadigd in 1944. De meeste grafstenen waren kapot en de graven waren verwoest. Brokken grafsteen zijn bij het herstel gebruikt voor de verharding van het terrein om de kerk. De menselijke resten werden waarschijnlijk in één of meer kratergaten begraven. Jaren later kwamen ze af en toe, bij het maaien bijvoorbeeld, nog bloot. In de 80-er jaren was de PTT (nu KPN) bijvoorbeeld aan het graven bij de ingang aan de Dijkstraat voor de aanleg van een telefoonlijn. Tot hun verbazing kwamen ze daar schedels tegen.

Grafsteen van J. Ledeboer

De grafsteen van J. Ledeboer, geboren op 9 juli 1827 in Rotterdam en overleden in Randwijk op 23 oktober 1880, was echter heel gebleven. Deze grafsteen is bij het herstel van de kerk verplaatst en kwam onder de treurbeuk, met een sierhek erom heen. Zijn graf zelf is verdwenen.

Maar wie was J. Ledeboer? In o.a. www.genealogieonline.nl  is op te maken dat Jacob Ledeboer ongehuwd was en uit een welgestelde familie kwam. Zijn opa Bernardus Ledeboer was koopman in wollen, katoenen, linnen en zijden manufacturen. Zijn oom Lambertus Gerardus Cornelis Ledeboer was een dominee die zich in 1841 afscheidde van de Nederlandse Hervormde Kerk.

Het zwarte schaap

Uit www.openarchieven.nl is op te maken dat Jacob van 1876 – 1878 geen stabiel leven had. Hij was zonder beroep en korte tijd ingeschreven in Boxtel en in Laren (bij Lochem). In die jaren werd hij ook vier keer ingeschreven in het huis van bewaring in Goes, op grond van ‘Verkwisting’ (Zeeuwsarchief.nl). Hij werd elke keer vrij snel ontslagen, en er is sprake van een curator. Het lijkt erop dat hij het zwarte schaap van de familie was. Wanneer en waarom hij naar Randwijk kwam is na veel gezoek onduidelijk gebleven. Maar dat hij een grafsteen kreeg, en dus een 1e klas graf, lijkt erop te duiden dat zijn familie in contact bleef. Zij hebben vermoedelijk betaald voor de grafsteen die na WOII die mooie plek onder een bijzondere treurbeuk heeft gekregen.

foto’s: Jan Prins en archief Hervormde Kerk

Op verzoek van de Randwijker schrijft Noor Bas, biologe, een serie artikelen over ons dorp, gezien vanuit de bijzondere bomen die hier staan. Lees het ongesnoeide verhaal over de treurbeuk en het tragische leven van J. Ledeboer op www.randwijker.nl/bomen